Tipik bir Alman kenti olan Berlin, Avrupa’nın da en önemli şehirleri arasında. Bu şehrin mutfak kültürü için dinamik tabirini kullansak yanılmış olmayız. Şehrin çok kültürlü yapısı mutfağını doğrudan etkileyen unsurlardan sadece biri. Zamanında yaşanan göçler ve politik gelişmeler sonucunda Alman mutfağının yanına farklı milletlerin lezzetleri de eklenmiş. Özellikle sokak lezzetleri bakımından zengin bir şehir hâline gelmiş.
İkinci Dünya Savaşı döneminde sıkıntılı günler yaşanan şehirde mutfak kültürü de bu durumdan fazlaca etkilendi. Savaşın yol açtığı yiyecek kıtlığı ve yoksulluk, Berlin’de basit ama besleyici tariflerin ortaya çıkmasına zemin hazırladı. Şehrin duvarla ikiye ayrılmasıysa Batı Berlin ve Doğu Berlin arasında farklılaşmaya yol açtı. Batı Berlin çoğunlukla ithal ürünlere yönelirken Doğu Berlin tarıma ağırlık vererek yerel ürünleri kullanmaya başladı.
Duvarın yıkılmasının ardından uluslararası göçlerin yaşanması Berlin mutfağının farklı kültürlerle birleşmesini sağladı. Bu göçler arasında dikkat çekenlerden biri de Türklerin şehirde artan nüfusu. 1960’lı yıllarda Almanya’ya yerleşen işçiler, beraberinde Türk mutfağını da getirdi. Özellikle döner kebap Berlin’in en popüler yemekleri arasına girdi. Bu kültür kaynaşması dönerle sınırlı kalmadı. Lahmacundan böreğe kadar pek çok Türk lezzeti de Berlin sokaklarındaki yerini almaya başladı.
Bugün Berlin geleneksel tarifleri yaşatmaya devam ederken bir yanda da modern gastronomiye yer veriyor. Berlin’in tarihine ve mutfak kültürüne kısaca değindiğimize göre artık enfes yemeklerini keşfe çıkabiliriz. Seni bol soslu etlerden, sebzelerden ve damak çatlatan tatlılardan oluşan keyifli bir yolculuğa davet ediyoruz. Hazırsan, başlayalım!
Berlin’in Meşhur Yerel Lezzetleri
Berlin mutfağının kalbine doğru inmek ister misin? Eğer cevabın “evet” ise bu yolculuğa şehrin yerel lezzetlerini tanıyarak başlayalım. Zengin bir mutfağa sahip olan Berlin’in en popüler yerel lezzetlerini senin için sıraladık. Şimdi gel, bu şehre ait meşhur yemeklerin neler olduğuna yakından bakalım!
Königsberger Klopse
Yumuşacık krema sosundan, kapari tanelerinden ve lezzetli köftelerden oluşan bu ikonik Alman yemeği herkesi kendine hayran bıraktırıyor! İlk olarak Königsberg kentinde ortaya çıkan Königsberger Klopse ismini de bu yerden alıyor. Bu leziz yemeğe Soßklopse ya da Saure Klopse adlarıyla da karşılaşabilirsin.
Königsberger Klopse basit bir köfte gibi görünse de aslında onu diğer köftelerden ayıran önemli bir farkı var. Bu yemek kızartılarak veya fırınlanarak değil, et suyunda haşlanarak pişiriliyor. Bu yöntem sayesinde köfteler yumuşacık ve sulu oluyor. Königsberger Klopse daha çok haşlanmış patates ya da salamura pancarla birlikte servis ediliyor. Farklı restoranlarda pilav ve erişte gibi eşlikçilerle sunulduğunu da görebilirsin.
Senfeier
Hardalın keskin lezzetiyle yumurtanın iştah kabartan uyumuna hazır mısın? Berlin’de kahvaltını ya da öğle yemeğini unutulmaz kılmak istiyorsan Senfeier’e şans vermeni öneriyoruz.
“Senfsoße’de Eier” ismiyle de bilinen Senfeier, doyurucu ve besleyici klasik bir Alman yemeği. Genellikle kahvaltılarda tercih edilse de hafif bir akşam yemeği alternatifi olarak tüketilmesi de mümkün. Özellikle Paskalya sonrasında sıkça tüketilen bu geleneksel yemek, pilav veya çeşitli sebzeler eşliğinde servis ediliyor. Üzerine serpilen kızarmış soğan, pastırma ve taze maydanoz gibi dokunuşlarsa lezzetini zirveye taşıyor.
Berlin ziyaretinde yerel mutfağı keşfetmek istiyorsan Senfeier’i mutlaka denenecekler listene eklemeyi unutma deriz!
Berliner Leber (Berliner Art)
Yüksek ateşte sotelenen soğanlar ve onlara eşlik eden taptaze dana ciğeri dilimleri… Bu lezzet bombası parmaklarını yedirecek!
Berlin’in geleneksel lezzeti Berliner Leber, genellikle dana ciğeri kullanılarak hazırlanıyor. Aslında klasik bir ciğer kızartması olsa da üzerine eklenen soğan ve elma yemeğe özgün bir dokunuş katıyor. Gebratene Leber yemeğinin bir çeşidi olan bu lezzetin yanında patates püresiyse mükemmel bir eşlikçi.
Hazırlanışıysa oldukça pratik: Öncelikle halka halka doğranan soğanlar ve ince elma dilimleri, ayrı tavalarda eritilmiş tereyağıyla buluşturuluyor. Soğanın kavrulduğu tavada önceden unlanmış dana ciğeri dilimleri, yine tereyağında kısa sürede pişiriliyor. İyice kızarana kadar pişirilen ciğere tuz ve karabiber ekleniyor. Ardından soğan ve elma dilimleriyle bir araya getiriliyor.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta ciğerin fazla pişmemesi. Ciğerin her iki yüzünü de yaklaşık iki dakika pişirmek yeterli. Kıvamı tam tutturmak tezgâh başındaki deneyimli ellerin hünerine kalıyor.
Sauerbraten (Dana)
Sauerbraten, marine edilerek yapılan bir dana rosto yemeği. Ama lezzet seviyesi o kadar yüksek ki tarifinin bu kadar basit olması şaşırtıcı!
Almanca’da “kızarmış et” anlamına gelen Sauerbraten’in sırrı, uzun süren marinasyon sürecinde gizli. Soğan, havuç, kereviz ve maydanozla hazırlanan bu karışıma esmer şeker ve sirke ekleniyor. Yenibahar, defne yaprağı ve karabiber gibi zengin baharatlarsa yemeğe karakterini kazandırıyor. Marinasyon genellikle 10 güne kadar sürüyor, sabır işi yani! Bu enfes yemeğin yanında patates köftesi, elma sosu, kırmızı lahana ve pancar şurubu gibi eşlikçiler de servis ediliyor.
Buletten
Sırada kokusuyla baş döndüren Berlin’in meşhur köftelerinden biri var: Buletten. Onu yalnızca bir ana yemek olarak düşünme! İster açlığını bastıracak soğuk bir atıştırmalık ister damakta iz bırakan sıcacık bir akşam yemeği eşlikçisi.
Köln ve Bavyera bölgelerinde farklı isimlerle anılan Buletten, Berlin’in en çok sevilen yemekleri arasında. Öyle ki şehirde dolaşırken bu lezzeti günün her saatinde yiyen birilerini görebilirsin. Kıymanın Brötchen adı verilen ekmekle birleşiminden ortaya çıkan ağız sulandırıcı bu yemek, genellikle sıcak servis edilse de soğukken yemenin tadı da bir başka. Servis edilirken yanında patates kızartması, püresi veya salatası da olmazsa olmazı!
Erbsensuppe
Soğuk kış aylarında karnını doyuracak sıcacık bir çorba mı arıyorsun? O zaman senin için mükemmel bir tavsiyemiz var! Erbsensuppe; çorba değil, âdeta tabaktaki bir sanat eseri. Yemyeşil bir görsel şölen…
Besleyiciliğiyle de öne çıkan Erbsensuppe yani bezelye çorbası; havuçtan, pırasadan, sosisten, pastırmadan, kuru bezelyeden ve patatesten oluşan 6 temel malzeme kullanılarak hazırlanıyor. Çorbanın lezzetini arşa çıkaran ana malzemeyse kuru bezelye! Ayrıca çorba yapım aşamasında adaçayı, maydanoz ve defne yaprağıyla tatlandırılıyor.
Şifa deposu bezelye çorbası özellikle Berlin’in soğuk havasında içini ısıtacak!
Kartoffelsalat
Haşlanmış patatesin bu kadar lezzetli olabileceği kimin aklına gelirdi ki? Güney Almanya’dan çıkan Kartoffelsalat, Berlin yerel lezzetlerinin vazgeçilmezi!
Birçok tarifin ana malzemesi olan patates Kartoffelsalat’ın da temeli. Sığır eti suyunun, soğanın, Alman hardalının ve sirkenin dillere destan uyumu… Bu lezzet, Almanya’nın Swabia bölgesinde ortaya çıkıp tüm ülkeye yayılmış ve herkes tarafından onay almış.
Kartoffelsalat’ın en geleneksel tarifi, içinde yoğun dana eti suyu kullanılmış olanı. Aynı zamanda sebze veya tavuk suyu alternatifleriyle hazırlananları da mevcut. Meşhur Alman patates salatasının tarifi basit olsa da yapım aşamasında patateslerin fazla haşlanmaması önemli. Tüketilmeden önce 1 gün boyunca bekletilirse lezzeti arşa çıkıyor.
Berlin’deki çoğu restoranın menüsünde Kartoffelsalat’la karşılaşabilirsin.
Berlin Sokak Lezzetleri ve Hızlı Atıştırmalıklar
Berlin’in meşhur yemeklerini öğrendik. Şimdi sırada ne mi var? Elbette bir yemek rehberinin olmazsa olmazı, sokak lezzetleri. Ayaküstü tadılabilen atıştırmalıklar herkes için cazip seçenekler. Körili sosisten dönere, patates mücverinden falafele kadar pek çok yemeği bu başlıkta görmeye hazır ol. Buram buram kokan sokak lezzetleri turumuza başlıyoruz!
Currywurst
Berlin sokak lezzetlerini tanıtacaksak başlamak için en iyi tarifin Almanya’da çok popüler olan Currywurst olacağını düşündük. Temel malzemesi sosis olan bu yiyecek yerel halkın ve turistlerin gözdesi.
Currywurst’e olan ilgi öyle büyük ki her yıl adına özel bir festival düzenleniyor! Genellikle ketçap bazlı körili bir sosla servis edilen bu sokak lezzeti, 1949’dan beri Berlin mutfağının simgelerinden biri hâline gelmiş durumda. Kimi zaman kızartılarak kimi zaman buharda pişirilerek hazırlanan sosisler, özel sosla buluşunca iştah kabartan bir lezzet şölenine dönüşüyor.
Yanında çoğunlukla patates kızartması ya da çörekle birlikte servis edilen Currywurst’la günün her saati bir sokak köşesinde karşılaşman mümkün.
Döner Kebab
Bu isim oldukça tanıdık geldi değil mi? Berlin sokak lezzetlerini tanıtırken döner kebabı atlamak tabii ki olmaz! Türkler tarafından Berlin’e taşınan bu eşsiz lezzet hem kültürel bir miras hem sokak mutfağının yıldızlarından.
Döner kebabı elbette tanıyoruz ama Berlin’de yemek… İşte o bambaşka bir deneyim! 1970’li yıllarda Türkiye’den gelen göçmenlerin mutfağıyla Berlin’e taşınan döner, zamanla yerel halk tarafından da büyük bir ilgiyle karşılanmış. Bugün şehrin hemen her köşesinde bir dönerciye rastlaman mümkün. Özellikle Berlin’deki Türk restoranlarındaki döner kebabı tatmadan dönme deriz!
Dürüm ya da porsiyon olarak sunulan dönerler günlük olarak hazırlanıyor, taze etler ve pidelerle servis ediliyor. İçine salata ve sos eklenen döner kebabına olan düşkünlük öyle fazla ki şehirde her yıl Kebap Festivali düzenleniyor.
Kartoffelpuffer
Kartoffelpuffer yani patates mücveri. Isırdığında çıkan o çıtırtı sesiyle kulakları mest eden, lezzetiyle de damaklarda iz bırakan bir sokak klasiği!
Patatesin belki de en leziz hâllerinden olan bu yemek, aslında bir tür patates krebi. Ancak onu sıradanlıktan çıkaran hem hazırlanışındaki özen hem yanında sunulan eşlikçiler. Rendelenmiş patatesin, soğanın, yumurtanın, unun ve karabiberin buluştuğu karışım tavada kızartılarak çıtır çıtır bir dokuyla servis ediliyor. Tarifin içine farklı baharatlar da eklenebiliyor.
Geleneksel Alman tarifindeyse daha çok elma püresi, şeker ve tarçınla birlikte servis ediliyor. Bunun haricinde lahana turşusu ve salatayla servis edildiğini de görmen mümkün. Günümüz yemek sofralarındaysa bazen ana yemeğin eşlikçisi olarak tercih edilebiliyor.
Kartoffelpuffer’i Berlin sokaklarındaki tezgâhlarda, yerel pazarlarda ya da Noel ve Paskalya gibi özel günlerde kurulan stantlarda kolayca bulabilirsin. Her ısırıkta seni çocukluğuna ya da bambaşka bir ülkenin ruhuna götürebilecek kadar güçlü bir tada sahip.
Brezel
Brezel, tadından çok önce görüntüsüyle kendine çekiyor. Yapımı son derece basit olan bu kıvrık simitler, Berlin sokaklarında mutlaka karşına çıkacak. Geleneksel tarife göre kabarık ve hafif tuzlu şekilde hazırlanan Brezel; Berlin’de bir fırında, kafede ya da herhangi bir köşe başındaki sokak tezgâhında seni bekliyor.
Bu simitlerin cezbedici dokusunun arkasındaysa önemli bir teknik detay gizli: Fırına verilmeden önce karbonatla hazırlanan bir karışıma batırılmaları. Bu sayede dış yüzeyleri parlak ve çıtır çıtır, içleriyse yumuşacık bir kıvam alıyor. Fırından çıktıktan sonra üzerine çeşitli malzemeler ekleniyor. En yaygın malzemeyse iri taneli tuz. Peynir, çekirdek ve susam gibi malzemelerle zenginleştirilen tarifler de mevcut.
Falafel ve Hellim Dürüm/Kutu
İster dürüm ister kutu… Hangisini seçersen seç, pidenin yumuşaklığı ve nohut köftesinin çıtırlığıyla birleşen bu lezzetin tadına doyamayacaksın! Aslında lafı fazla uzatmaya gerek yok. Berlin’de sokak lezzetlerini keşfetmeye başladıysan falafel ve hellim peynirinin uyumuna şans vermeni kesinlikle tavsiye ediyoruz.
Ortadoğu mutfağından çıkan falafel, baharatlı nohut köfteleriyle hazırlanıyor. Kıbrıs’a özgü tuzlu bir peynir olan hellim ise dışı kızardığında hafif çıtır bir dokuya kavuşuyor. Yanında gelen taptaze salata ve çeşitli soslarla birlikte ortaya gerçekten iştah açan, doyurucu bir seçenek çıkıyor. Vegan ya da vejetaryen olmasan bile bu ikiliyi denedikten sonra favorilerin arasına girmesi muhtemel.
Falafeli veya hellimi özellikle Kreuzberg gibi semtlerde kolaylıkla bulabilirsin. Berlin’in uluslararası mutfakla şekillenen restoranlarında ve kafelerinde bu lezzetler menülerin yıldızı!
Berlin’de Deniz Ürünleri ve Diğer Ana Yemekler
Sen de “Denizden babam çıksa yerim.” diyenlerden misin? Deniz ürünlerine ayrı bir düşkünlüğün varsa Berlin’de tadına doyamayacağın seçeneklere ulaşabilirsin. Gördüğün ilk Berlin balık restoranına girmeni ve kendine birbirinden lezzetli deniz ürünlerini sipariş etmeni öneriyoruz! Şimdi gel, birlikte Berlin’in en sevilen deniz ürünlerine ve diğer ana yemeklerine bir bakalım!
Rollmops
Berlin’e gelmişken Alman mutfağının özel deniz ürünlerini tatmadan dönmek olmaz. Berlin’deki balık restoranlarında bulabileceğin ringa balığı rulolarına hayran kalman olası. Daha önce böyle bir şey tatmadığına eminiz! Rollmops’un tarifine geçmeden önce isminin anlamına kısaca değinmemiz yerinde olur. Bu ismin pug cinsi köpeğinin yüzünden esinlenilerek konulduğunu söylesek ne dersin?
Rollmops’un hazırlık aşamasında ilk yapılması gereken balıkları sirke ve tuzla marine etmek. Devamındaysa marinasyon işlemi tamamlanan balık dilimlerini özel harçla doldurup sarmak var. Bu harçta neler mi var? Soğan, salatalık ve çeşitli baharatlar… Tüm bu malzemeler sonucunda ortaya ekşi ve tuzlu bir tat çıkıyor. Bu yiyecek özellikle şenliklerde ve fuarlarda sıkça sunuluyor.
Şnitzel (Dana veya Tavuk)
Dışı çıtır çıtır, içi yumuşacık: Pane harcına batırılarak kızgın yağda kızartılan incecik et dilimleri… İşte karşımızda Berlin restoranlarının olmazsa olmaz spesiyallerinden şnitzel.
Şnitzel denince belki aklına Avusturya gelebilir ancak Berlin mutfağındaki yeri de oldukça geniş. Avusturya tariflerinden farklı olarak Almanya versiyonunda dana eti yerine tavuk eti de kullanılıyor. Diğer şnitzellerden temel farkıysa yanında genellikle bir dilim limon, biraz kızılcık reçeli ve eşlikçi olarak patates salatası ya da maydanozlu patatesle birlikte servis edilmesi.
Eşlikçileriyle birlikte âdeta lezzet bombasına dönüşen şnitzelin en iyilerini tatmak için Berlin sokaklarını dolaşmaya başla deriz!
Käsespätzle
Peynire ve karamelize soğana doyacağın efsane bir lezzet: Käsespätzle! Meşhur Alman makarnası Spätzle’nin bol peynirle buluştuğu bu tarif, damakta iz bırakacak türden. Tereyağı, muskat ve kızarmış soğan gibi malzemelerle zenginleştirilen bu nefis tabak, piştiği gibi sıcak servis ediliyor.
Berlin’in hızlı ve pratik mutfağına göz kırpan Käsespätzle, yapımı kolay ama lezzetiyle unutulmaz. Bir kez tattığında bir dahakini hayal etmeye başlayacağına eminiz!
Berlin’de Tatlı Durakları: Geleneksel Lezzetler
“Berlin’de tatlı olarak ne yesem?” dediğini duyar gibiyiz. Berlin tabii ki yalnızca ana yemekleriyle değil, birbirinden enfes tatlılarıyla da misafirlerini büyüleyici bir yolculuğa çıkarıyor. O zaman sıradaki hedefimiz tatlılar!
Berliner Pfannkuchen (Krapfen)
Görünüşüyle donutu andıran, tadıyla ise kalpleri fetheden bir sokak lezzeti: Berliner Pfannkuchen! Krapfen adıyla da bilinen bu tatlı, özellikle festivallerde ve özel günlerde Berlin sokaklarını şenlendiriyor. Mayalanmış hamurun kızgın yağda nar gibi kızartılmasıyla hazırlanan Krapfen, üzerine serpiştirilen pudra şekeriyle hem göze hem damağa hitap ediyor.
Ama asıl sürpriz ilk ısırıkta geliyor: İçerisindeki tatlı-ekşi reçel dolgusu! Bu reçel dolgusu genellikle ahududu olarak tercih edilse de alternatifleriyle karşılaşman mümkün. Özellikle Noel döneminde kurulan pazarlarda satılan Berliner Pfannkuchenler hem yerel halk hem turistler tarafından kapış kapış gidiyor. Çünkü tatlı krizlerine nokta atışı bir cevap olacak bu klasik lezzet, Berlin sokaklarının vazgeçilmezlerinden!
Apfelstrudel
İsmine aldanma, Apfelstrudel aslında bildiğin nefis bir elmalı turta! Dışı kıtır, içi ıslak turta bembeyaz kremayla birleşince mest edici bir tada dönüşüyor.
İncecik açılan geleneksel strudel hamurunun içerisine konulan leziz mi leziz elma harcıyla ortaya çıkan Apfelstrudel Berlin’in en popüler tatlıları arasında. Özellikle çırpılmış krema ya da dondurma eşliğinde servis ediliyor. Bazı yerlerde yanına sıcak vanilya da eklenebiliyor.
Kökeni Avusturya’ya hatta Osmanlı’ya kadar uzanan bu tatlı; Viyana mutfağında özel bir yere sahip olsa da bugün Berlin başta olmak üzere tüm Avrupa’da büyük bir keyifle tüketiliyor. Bir dilimin yetmeyeceğini şimdiden söyleyelim!
Bienenstich
Yazımızı tadına doyum olmayan Alman pastasıyla bitirmek isteriz. Bienenstich tam anlamıyla bir efsane! Üzeri ballı ve bademli çıtır bir tabakayla kaplı, içi ise yumuşacık krema ya da muhallebi dolgulu Bienenstich, klasik bir Alman pastası. Her lokmada tatlıyla çıtırın mükemmel dengesi seni karşılıyor. İsminden hikâyesine kadar ilgi çekici olan bu efsane tatlı, Alman pastacılığının en leziz örneklerinden.
İsminin anlamı biraz ilginç gelebilir: Arı sokması. Hikâyesine gelince Bienenstich’in kökeninin 15. yüzyıla ve Almanya’nın Linz am Rhein şehrine dayandığı söyleniyor. Rivayete göre Linz halkı, komşu Andernach kasabasına saldırı düzenlerken iki çocuk arı kovanlarını halkın üstüne fırlatması sonucu başarısız oluyor. Zaferi kutlayan Andernach halkı ise kutlama olarak tatlı dağıtıyor ve böylece Bienenstich doğuyor. Tabii bu sadece rivayetlerden biri. Bir diğer söylentiyse tatlının ismini içindeki dolgudan aldığı yönünde. Hikâyesi ne olursa olsun, bu tatlının yiyenleri kendine hayran bıraktığı bir gerçek.
Bir lezzet şöleninin daha sonuna geldik! Senin için “Berlin’de ne yenir?” soruna cevap niteliğinde bir yazı hazırladık. Artık Berlin’e yolun düştüğünde neleri tatman gerektiğini biliyorsun. Berlin her damak zevkine hitap eden zengin mutfağıyla ziyaretçilerini bekliyor. Sen de damak zevkine uygun lezzetleri tatmak ve farklı kültürleri bir arada yaşamak istersen Berlin’e doğru yola çıkabilirsin.
Yani şimdi sırada bu eşsiz şehri ziyaret etmek var. Dillere destan bir Berlin turuna çıkmadan önce atman gereken ilk adım tabii ki Berlin uçak biletini satın almak. Öte yandan yolculuğunu otobüsle yapmak istersen Berlin otobüs bileti seçeneklerini de inceleyebilirsin. Ulaşım tamam, konaklama için araştırmaya geçtiysen işte bu noktada Berlin otellerini inceleyerek seyahat planını tamamlayabilirsin. Ulaşımdan konaklamaya kadar her şeyi hallettiysen bir an önce bavulunu hazırla ve iştah kabartan bu yolculuğa çık deriz!
